Η Βρετανική Εταιρεία Δυσπραξίας (ΑΕΔ) ορίζει τη Δυσπραξία ως «μία διαταραχή ή ανωριμότητα της οργάνωσης της κίνησης όπου συχνά συνυπάρχουν και προβλήματα στην ομιλία, την αντίληψη και τη σκέψη».
Η Αναπτυξιακή Δυσπραξία εμφανίζεται σε ποσοστό 5-10% του συνολικού πληθυσμού. Υπάρχει συσχετισμός ανάμεσα στη δυσπραξία και κάποια άλλα αναπτυξιολογικά προβλήματα. Κάποια παιδιά έχουν αναπτυξιακές δυσκολίες στην ομιλία και το λόγο. Το 45% των παιδιών με δυσπραξία εμφανίζουν και δυσλεξία. Διαταραχές συγκέντρωσης προσοχής (ΔΕΠ/ΔΕΠ-Υ) και/ή υπερκινητικότητας μπορεί να εμφανίζεται από τα πρώιμα – προσχολικά- χρόνια. Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με δυσπραξία εμφανίζονται έντονα στην πρώτη ένταξη σε προσχολικό περιβάλλον.
Τα συμπτώματα όμως είναι εμφανή από την πολύ πιο πρώιμη ακόμη ηλικία. Τα παιδιά είναι συνήθως ευερέθιστα από τη γέννα και έχουν δυσκολίες στη διατροφή. Συνήθως δεν έχουν μπουσουλήσει πριν να περπατήσουν. Συχνά έχουν την τάση να αποφεύγουν δραστηριότητες που απαιτούν επιδεξιότητα και βασίζονται στην καλή αντίληψη. Έχουν δυσκολίες στα παζλς και τις ενσφηνώσεις.
Οι γονείς έχουν συχνά δυσκολία να πειστούν από τους ειδικούς ότι το παιδί τους αντιμετωπίζει κάποια προβλήματα. Η ένταξη όμως του παιδιού στην Προσχολική αγωγή (Προνήπιο-Νήπιο) μπορεί να είναι η στιγμή που γίνονται εμφανείς οι δυσκολίες του (φτωχή οργάνωση και τα προσληπτικά προβλήματα).
Το Δυσπραξικό παιδί στο Νηπιαγωγείο
Το Δυσπραξικό παιδί στο Νηπιαγωγείο έχει ήδη εντοπιστεί από τη Νηπιαγωγό του ως «διαφορετικό» από τα υπόλοιπα. Δε συμμετέχει και αποσύρεται από παιχνίδια κινητικού συντονισμού που παίζουν τα συνομήλικα παιδιά γιατί η συμπεριφορά του είναι πολύ άστατη. Τα συχνά προβλήματα στο λόγο και τη συγκέντρωση, καθιστούν δύσκολη την επικοινωνία και την οργάνωση στον ίδιο βαθμό που τα καταφέρνουν οι συνομήλικοί τους. Οι δυσκολίες αυτές όμως στη φυσιολογική εξέλιξη προ-υπάρχουν πριν ακόμη ενταχθεί το παιδί σε κάποιο προσχολικό περιβάλλον.
Το Δυσπραξικό παιδί στο σχολείο
Παρ’ όλο που αυτά τα στοιχεία είναι εμφανή στην προ-σχολική ηλικία, η σπουδαιότητα αυτών των στοιχείων στα δυσπραξικά παιδιά δεν είναι εμφανή παρά μόνον στην ηλικία των 6 ή 7 ετών. Τότε οι δάσκαλοι εντοπίζουν ότι το παιδί έχει δυσκολία μεγαλύτερη από τους συμμαθητές του στη μαθησιακή απόδοση.
Καθώς το παιδί μεγαλώνει και εξελίσσεται στην εκπαίδευση, οι απαιτήσεις της γραφής μεγαλώνουν. Η γραφή είναι η βάση μεγάλου αριθμού εμποδίων και ματαίωσης για το δυσπραξικό παιδί. Τα γράμματα δεν είναι καθαρά γραμμένα και βγαίνουν έξω από τις γραμμές γιατί το δυσπραξικό παιδί έχει πρόβλημα με την αντίληψη και την οπτική ακολουθία. Η προσπάθεια της οικογένειας να μάθει το παιδί να γράφει καλύτερα μέσω της επανάληψης, συνήθως δεν έχει σχεδόν κανένα αποτελέσματα και το γράψιμό του εξελίσσεται σε δυσγραφία.
Στοιχεία εντοπισμού δυσπραξίας
1. Πιθανά στοιχεία που εντοπίζονται στην ηλικία των 3 ετών
– Εμμένουσες διατροφικές δυσκολίες – δεν ανέχεται το φαγητό – το παιδί επιλέγει πολύ περιορισμένο διατροφολόγιο.
– Δυσκολίες στον ύπνο.
– Κακός συντονισμός στην κινητικότητα (πχ αδυναμία να κάνει πετάλι σε τρίκυκλο ποδήλατο).
– Υπερκινητικότητα (πχ μπορεί να κουνά συνεχώς τα χέρια, ακόμη και όταν κάθεται).
– Ευαισθησία στους ήχους ή/και στο φως.
– Πιθανή καθυστέρηση στην εκπ/ση τουαλέτας (αργεί να αποχωριστεί τις πάνες).
– Αποφυγή κατασκευαστικών παιχνιδιών (lego,ενσφηνώσεις, εργαλεία).
– Αργή γλωσσική ανάπτυξη (δεν είναι κατανοητές και καθαρές οι λέξεις που χρησιμοποιεί το παιδί σε αυτή την ηλικία).
2. Πιθανά στοιχεία που εντοπίζονται στην ηλικία των 3- 5 ετών
– Μεγάλη υπερκινητικότητα (πχ κουνά συνεχώς τα πόδια και τα χέρια ενώ κάθεται, δεν μπορεί να καθήσει για ώρα σε καρέκλα).
– Πολύ ευερέθιστο (φωνή δυνατή και τσιριχτή) και πολύ διαταρακτικό (ξεσπάσματα θυμού).
– Αδέξια κίνηση (συχνά τρακάρει σε αντικείμενα, πέφτει, του πέφτουν από τα χέρια πράγματα κλπ).
– Παραμένουσες δυσκολίες στο να κάνει πετάλι σε ποδήλατο.
– Κακή οπτική οργάνωση (μη αίσθηση του κινδύνου, συχνά άλματα από ακατάλληλα ύψη).
– Εξακολούθηση της αδεξιότητας στο φαγητό (πχ προτιμούν να χρησιμοποιούν τα χέρια στο φαγητό).
– Αποφυγή κατασκευαστικών παιχνιδιών (κύβοι, lego κλπ).
– Φτωχές δραστηριότητες λεπτής κίνησης (παζλ, μολύβι, ψαλίδι).
– Χαμηλό συμβολικό παιχνίδι (πχ ντυσίματος, παιχνιδιού στα σπιτάκια του Νηπίου κλπ).
Η αναγκαιότητα της αντιμετώπισης της δυσπραξίας
Η δυσπραξία δεν είναι μία κατάσταση από την οποία το παιδί απλά ξεφεύγει μεγαλώνοντας. Τα δυσπραξικά παιδιά γίνονται αργότερα δυσπραξικοί ενήλικοι. Η αντιμετώπιση των δυσκολιών μπορεί να γίνει μόνο από τους Ειδικούς, με κύρια Ειδικότητα την Εργοθεραπεία και σε δεύτερο βαθμό τη Λογοθεραπεία και το Ειδικό Παιδαγωγικό Πρόγραμμα.
Οι ασκήσεις αντιμετώπισης της αναπτυξιακής δυσπραξίας είναι πολύ εξειδικευμένες και ασκούνται σε ατομικό – αυστηρά καθορισμένο για το κάθε παιδί – πρόγραμμα. Η ηλικία έναρξης της θεραπείας αποτελεί σημαντικότατο παράγοντα – μαζί και με τον βαθμό των δυσκολιών – για την αποτελεσματικότητα της παρέμβασης.
Υπάρχει σχεδόν ένα δυσπραξικό παιδί σε κάθε τμήμα του Σχολείου. Το παιδί αυτό συχνά χαρακτηρίζεται ως παιδί με «μαθησιακή δυσκολία» ή παιδί που «βαριέται» ή «πολύ ατίθασο». Οι γονείς και οι εκπ/τικοί παίζουν σημαντικότατο ρόλο στο να εντοπίσουν τις δυσκολίες του παιδιού και να ξέρουν τι θα του δημιουργήσουν αυτές στο μέλλον. Προτείνεται λοιπόν οι γονείς να απευθύνονται στον Παιδίατρό τους ή στους Ειδικούς ώστε να μπορέσουν να αξιολογηθούν οι δυσκολίες του παιδιού και να αντιμετωπιστούν όσο το δυνατόν συντομότερα.
Το παρόν κείμενο αποτελεί ελεύθερη απόδοση στα Ελληνικά του Εντύπου της “BRITISH DYSPRAXIA FOUNDATION”.
